Je hoort het woord inflatie regelmatig in het nieuws, zeker als boodschappen, energie of huur duurder worden. Deflatie komt minder vaak voor, maar kan minstens zoveel impact hebben. Het verschil tussen inflatie en deflatie draait in de kern om de richting waarin het algemene prijsniveau beweegt: omhoog of omlaag. Toch voelt het in het dagelijks leven vaak minder zwart-wit, omdat niet elke prijs hetzelfde reageert en doordat de gevolgen verder gaan dan alleen duurder of goedkoper. In deze blog wordt het verschil tussen de twee termen helder uitgelegd.
Wat is inflatie?
Inflatie betekent dat de gemiddelde prijzen van veel goederen en diensten stijgen over een bepaalde periode. Het gaat dus niet om één product dat duurder wordt, maar ook een bredere beweging in het prijsniveau. Vaak wordt inflatie gemeten met een consumentenprijsindex (CPI). Die kijkt naar een aantal producten en diensten die huishoudens typisch kopen. Het is belangrijk om te onthouden dat inflatie iets zegt iets over de koopkracht van geld. Als prijzen stijgen en je inkomen stijgt niet mee, kun je met hetzelfde bedrag minder kopen. Dat merk je bijvoorbeeld aan boodschappen of een etentje buiten de deur.
Inflatie heeft allerlei mogelijke oorzaken. Soms stijgen kosten aan de aanbodkant (bijvoorbeeld de activa die een bedrijf moet betalen), waardoor bedrijven prijzen verhogen. Soms is de vraag hoog en kunnen bedrijven hogere prijzen vragen. Ook kunnen verwachtingen een rol spelen: als mensen en bedrijven denken dat prijzen blijven stijgen gaan ze daar hun gedrag op aanpassen.
Wat is deflatie?
Deflatie is het omgekeerde van inflatie. Het algemene prijsniveau daalt gedurende langere tijd. Ook hier gaat het niet om een tijdelijke korting of prijsdaling in één sector, maar om een bredere en aanhoudende daling in de prijzen in de economie. Op het eerste gezicht klinkt deflatie aantrekkelijk: ‘alles wordt goedkoper’. Toch is het vaak een signaal dat iets niet soepel loopt. Een langdurige periode van dalende prijzen hangt regelmatig samen met zwakke vraag, dalende bestedingen en economische onzekerheid. Centrale banken benadrukken daarom dat deflatie meestal niet alleen goed nieuws is voor consumenten, maar ook risico’s kan meebrengen voor groei en werkgelegenheid.
Andere gevolgen
Het verschil tussen inflatie en deflatie zit hem niet alleen in de richting, maar ook in wat mensen doorgaans doen. Bij inflatie proberen huishoudens vaak slimmer te budgetteren of sneller aankopen te doen voordat de prijzen verder stijgen. Bij deflatie kan het juist gebeuren dat mensen aankopen uitstellen, omdat ze verwachten dat iets later nog goedkoper wordt. Dat uitstelgedrag kan de economie verder afremmen, waardoor de neerwaartse spiraal sterker wordt.
Hoe merk je het in het dagelijks leven?
Inflatie voel je meestal het snelst in producten die je vaak koopt. Denk aan boodschappen, brandstof, horeca en dagelijkse diensten. Zelfs als prijsstijgingen maar een paar procent lijken, telt het op omdat het over terugkerende uitgaven gaat. Deflatie voelt anders. Je ziet misschien dat sommige prijzen dalen, maar vaak merk je tegelijk dat mensen voorzichtiger worden met uitgeven en dat bedrijven minder investeren of personeel minder snel aannemen. In zo’n klimaat kan onzekerheid juist toenemen.
Een praktisch voorbeeld om het te herkennen is door te kijken naar je eigen keuzes. Stel: je hebt een verjaardag en je zoekt een cadeau voor een jongen van 1 jaar. In een periode van duidelijke inflatie zie je eerder dat populaire cadeaus of speelgoed net wat duurder zijn dan het jaar daarvoor. In een periode van deflatie kunnen de prijzen juist dalen, maar kan het ook zijn dat winkels meer moeten stunten om de verkoop op gang te houden.
Niet elke prijs beweegt hetzelfde
Ook in tijden van inflatie kunnen sommige producten goedkoper worden en anders om ook door bijvoorbeeld schaarste. Daarom is het belangrijk om te kijken naar het algemene prijsniveau en niet naar één opvallende categorie. Inflatie en deflatie gaan juist over de brede trend, gemeten met prijsindexen zoals de CPI.
Meer lezen over economie en financiën? Lees dan de blog over het verschil tussen crypto en bitcoin.
